Komentarze interpretujące wyniki

Ostatnia aktualizacja: 21 marca 2019 r.

Czym są komentarze interpretujące wyniki?

 
 
Komentarze interpretujące wyniki tworzone są w fazie poanalitycznej, kiedy wyniki badań (lub dane) są porównywane z innymi dostępnymi danymi laboratoryjnymi lub klinicznymi.

Komentarz interpretujący wynik stanowi wskazówkę, której celem jest zmaksymalizowanie pozytywnego wpływu na leczenie pacjenta. Przekształcenie danych pochodzących z analiz w tzw. mądrość kliniczną odbywa się poprzez szereg etapów pośrednich, polegających na zebraniu wszystkich informacji i zastosowaniu do nich wiedzy medycznej.

Etapy te, zwane również „piramidą wiedzy”, umożliwiają przejście od danych, poprzez informację i wiedzę, aż do mądrości i stanowią ugruntowany model hierarchii informacji:
 
 


 

Wyszczególnienie danych pochodzących z analiz


 

Informacje dotyczące kombinacji wyników świadczących o różnych schorzeniach


 

Zastosowanie wiedzy medycznej


 

Mądrość kliniczna i działanie

 
 
Komentarze interpretujące wyniki badań są coraz bardziej cenione i wręcz wymagane przez pracowników służby zdrowia, ponieważ zwiększają one szansę na uniknięcie lub zmniejszenie liczby błędów i poprawienie rezultatów leczenia pacjenta.
 
 

Słownictwo i zwroty

 
 
Podobnie jak w przypadku komunikacji werbalnej, słownictwo zastosowane w komentarzach może być mylące. Konieczne jest zatem stosowanie się do określonych zasad, tak aby komentarze były jasne i zrozumiałe. Na przykład kombinacja danych laboratoryjnych przemawiająca za daną diagnozą może być opisywana jako „sugerująca”, „zgodna z”, „wskazująca na” lub „oznaczająca diagnozę”; sformułowania te często nie informują o stopniu pewności autora komentarza co do danej interpretacji.

Również wyrażenia takie jak „możliwe”, „zapewne” i „zdecydowanie” powinny być stosowane z rozwagą.

Niektóre z tych sformułowań, takie jak „oznaczająca diagnozę” lub „zdecydowanie”, mogą sugerować większą pewność co do interpretacji, niż jest to zamierzone, i w związku z tym należy ich unikać lub używać z dużą ostrożnością.

W naukach medycznych obowiązują pewne uniwersalne standardy, pozwalające na oddanie stopnia pewności, takie jak przedział ufności 95% czy wskaźniki prawdopodobieństwa (np. szansa >50:50), które należy traktować jako podstawę terminologii stosowanej w komentarzach interpretujących wyniki.
 
 

Podstawy tworzenia komentarzy interpretujących wyniki

 
 
Niezwykle ważne jest, aby komentarze interpretujące wyniki odznaczały się wysoką jakością, tj. koncentrowały się na pacjencie i odpowiadały na wyraźne lub dorozumiane pytania zadane przez lekarza zlecającego badanie.
 
 

Elementy prawidłowo sformułowanego komentarza

 
 


 

Obecność lub nieobecność nieprawidłowego wyniku i określenie jego stopnia ciężkości.


 

Możliwe implikacje kliniczne związane z nieprawidłowym wynikiem i/lub diagnozą.


 

Sugestia dalszego postępowania, w tym poddanie się kolejnym badaniom i wizyta u specjalisty.

 
 

Zapotrzebowanie na komentarze interpretujące wyniki

 
 
Obecne zapotrzebowanie na komentarze interpretujące wyniki badań oraz ich atrakcyjność wypływają z czynników klinicznych, technicznych i finansowych.
 
 

Czynniki kliniczne

 
 

Jak pokazują zgromadzone dotychczas dowody, nieprawidłowa interpretacja wyników badań diagnostycznych w różnych kontekstach klinicznych (np. w placówkach podstawowej opieki zdrowotnej lub na oddziałach ratunkowych czy internistycznych) może być źródłem błędów mających wpływ na bezpieczeństwo pacjentów.

Zamieszczanie komentarzy interpretujących wyniki w raportach z badań laboratoryjnych może przyczynić się do ograniczenia liczby błędów, a tym samym do podniesienia jakości informacji płynących z analiz oraz zwiększenia bezpieczeństwa pacjentów.

W wielu przypadkach komentarz dołączony do wyników badań laboratoryjnych może znacząco podnieść ich wartość.

W praktyce laboratoryjnej, wiele ustnych (telefonicznych) próśb o interpretację dotyczy powszechnie stosowanych i rutynowych testów (takich jak badanie poziomu żelaza, parametrów wątroby czy profilu nerkowego) oraz profilów hormonalnych (takich jak badania poziomu hormonów tarczycy) i elektroforezy białek.

Międzynarodowa norma regulująca akredytację laboratoriów, wydana przez Międzynarodową Organizację Normalizacyjną (ISO 15189: 2012), zawiera wymóg dla kierowników laboratoriów, polegający na udzielaniu porad klinicznych w zakresie interpretacji wyników badań, w tym na zamieszczaniu „komentarzy interpretujących wyniki” „w stosownych przypadkach”.

W wielu wytycznych klinicznych zalecane jest dodawanie komentarzy interpretujących wyniki do raportów z badań, aby umożliwić lepsze wykorzystywanie danych laboratoryjnych.

Monitorowanie komentarzy interpretujących wyniki znalazło się na liście ogólnie przyjętych wskaźników jakości dotyczących etapu poanalitycznego.

Jak pokazują dowody, usługa interpretacji wyników badań jest jednym z elementów wpływających na ogólną satysfakcję klientów laboratoriów. Przyczynia się do tego między innymi znaczące zmniejszenie liczby błędów i poprawa rezultatów leczenia.

Czynnikiem przemawiającym za dołączaniem komentarzy interpretujących wyniki do raportów z badań jest pojawianie się nowych i złożonych testów diagnostycznych. Dotyczy to w szczególności niektórych obszarów diagnostyki laboratoryjnej, takich jak badania krzepliwości, badania pod kątem chorób autoimmunologicznych, testy alergiczne czy diagnostyka molekularna, które stawiają przed pracownikami służby zdrowia poważne wyzwanie, ponieważ prawidłowa interpretacja takich danych laboratoryjnych wymaga zaawansowanej wiedzy i doświadczenia.

Ponadto, komentarze interpretujące wyniki są coraz milej widziane przez lekarzy zlecających badania, zwłaszcza jeżeli zawierają one porady kliniczne dotyczące dalszego postępowania.

W różnych krajach studenci kierunków medycznych uczą się zasad medycyny laboratoryjnej na wiele różnych sposobów.

Niemniej jednak, z dostępnych obecnie dowodów wynika, że poziom kształcenia medycznego pod kątem badań laboratoryjnych jest niewystarczający – młodzi stażem lekarze nie czują się wystarczająco pewnie, aby interpretować wyniki nawet najczęściej wykonywanych testów, a przynajmniej niektórych z nich. Wynika to z faktu, że wiele uczelni medycznych wdrożyło nowe sposoby edukacji studentów pierwszego stopnia, ograniczając tym samym czas, który można poświęcić na nauczanie dziedzin z zakresu patologii.

W niektórych ankietach, pracownicy służby zdrowia wnioskowali o włączenie komentarzy interpretujących wyniki do raportów z badań laboratoryjnych, a także o edukację i kształcenie ustawiczne w tym zakresie.

Członkowie personelu medycznego niebędący lekarzami coraz częściej otrzymują raporty z badań laboratoryjnych i wszelkie wskazówki mogą być dla nich bardzo pomocne.

Brak harmonizacji danych laboratoryjnych – nie tylko pod względem stosowanych metod analitycznych, ale również jednostek miary, zakresów prawidłowych wyników oraz wartości, po przekroczeniu których konieczna jest interwencja medyczna – stanowi kolejny czynnik uzasadniający dołączanie komentarzy interpretujących wyniki do raportów z badań.

Rozpowszechnianie danych naukowych coraz częściej odbywa się drogą elektroniczną. Zmusza to klinicystów do zmierzenia się z przepływem ogromnej ilości informacji, co z kolei wiąże się ze zwiększonym ryzykiem błędnej interpretacji wyników badań laboratoryjnych.

Komentarze interpretujące wyniki badań stają się więc dla lekarzy coraz cenniejszym narzędziem pomagającym w podejmowaniu właściwych decyzji.

Sposobem na wyróżnienie się wśród obecnych na rynku laboratoriów klinicznych, rywalizujących między sobą głównie pod względem cen, może być oferowanie dodatkowego dowodu na wysoką jakość wykonywanych usług laboratoryjnych.

Usługa dołączania komentarzy interpretujących wyniki do raportów z badań może stanowić wartość dodaną zarówno dla lekarzy zlecających wykonanie testów, jak i dla samych klientów.

Działania zmierzające do obniżenia kosztów opieki zdrowotnej, a w szczególności kosztów diagnostyki laboratoryjnej, powinny koncentrować się nie tyle na zmniejszaniu ilości wykonywanych testów, co na ograniczaniu liczby zbędnych skierowań oraz, co ważniejsze, zapobieganiu nieprawidłowemu wykorzystywaniu informacji pochodzących z badań laboratoryjnych.

Zgromadzone dotychczas dowody wskazują na fakt, że znaczna część wyników badań laboratoryjnych jest pomijana lub nieprawidłowo interpretowana, co prowadzi do błędnych lub późnych diagnoz i leczenia.

Wszystkie omówione wyżej aspekty pokazują, jak korzystne może być przekształcenie praktyki tworzenia komentarzy interpretujących wyniki z przedmiotu badań naukowych w ugruntowaną rutynę stosowaną powszechnie przez laboratoria kliniczne.
 
 

Bibliografia

 

Publikacje naukowe

  1. Bezzegh, A., Takács, I., & Ajzner, É. (2017). Toward harmonization of interpretive commenting of common laboratory tests. Clinical Biochemistry, 50(10-11), 612–616. doi:10.1016/j.clinbiochem.2017.05.012
  2. Challand, G. S., Vasikaran S. D. (2007), The assessment of interpretation in clinical biochemistry: a personal view, Ann Clin Biochem 2007; 44: 101–105
  3. Lim, E. M. (2004). Quality Assessment of Interpretative Commenting in Clinical Chemistry. Clinical Chemistry, 50(3), 632–637. doi:10.1373/clinchem.2003.024877
  4. Plebani, M. (2009). Interpretative commenting: A tool for improving the laboratory–clinical interface. Clinica Chimica Acta, 404(1), 46–51. doi:10.1016/j.cca.2009.03.012
  5. Rowley, J. (2007). The wisdom hierarchy: representations of the DIKW hierarchy. Journal of Information Science, 33(2), 163–180. doi:10.1177/0165551506070706
  6. Vasikaran, S., Penberthy, L., Gill, J., Scott, S., & Sikaris, K. (2002). Review of a pilot quality-assessment program for interpretative comments. Annals of Clinical Biochemistry, 39(3), 250–260. doi:10.1258/0004563021901955
  7. Vasikaran, S., Sikaris, K., Kilpatrick, E., French, J., Badrick, T., Osypiw, J., … on behalf of the IFCC WG Harmonizat. (2016). Assuring the quality of interpretative comments in clinical chemistry. Clinical Chemistry and Laboratory Medicine (CCLM), 54(12). doi:10.1515/cclm-2016-0709